TURKOLOGIYa QURULTOYIGA 100 YIL: Ozarbayjonda xalqaro ilmiy konferensiya tashkil etildi

    27 fevral kuni OMFA (Ozarbayjon Milliy fanlar Akademiyasi) Prezidiumida 1926 yilda ilk bor tashkil etilgan Turkologiya Qurultoyiga 100 to‘lishi munosabati bilan “Birinchi turkologiya qurultoyining tashkilotchilari va saboqlari: tarix va zamonaviylik” deb nomlangan xalqaro ilmiy konferensiya o‘z ishini boshladi.

Ishtirokchilar OMFA Prezidiumi binosi foyesida Birinchi turkologiya qurultoyining yubileyi munosabati bilan OMFA tomonidan tayyorlangan ma’lumotlar bazasi va virtual ko‘rgazma, shuningdek nashr etilgan kitoblar bilan tanishdilar. Birinchi turkologiya qurultoyini tashkil etishda ishtirok etgan taniqli shaxslar xotirasi bir daqiqalik sukut bilan yod etildi.

Konferensiyani kirish nutqi bilan ochgan OMFA prezidenti, akademik Iso Habibbeyli tadbirning barcha ishtirokchilarini qutladi va 1926 yilda aynan shu tarixiy zalda bo‘lib o‘tgan birinchi turkologiya qurultoyi turkiy xalqlar, jumladan, Ozarbayjon xalqi madaniy hayotida muhim voqea bo‘lganini bildirdi. Qurultoyning eng muhim tarixiy yutuqlaridan biri o‘sha murakkab siyosiy sharoitda lotin grafikasiga asoslangan umumturkiy alifboning qabul qilingani ekanini aytib, o‘sha tadbirda turkologiyaning asosiy yo‘nalishlari belgilangani va Qurultoyning ilmiy merosi bugungi kungacha o‘z dolzarbligini saqlab kelayotganini qo‘shimcha qildi.

XX asr oxiridan boshlab Boku shahri turkiy dunyoning ilmiy va madaniy rivojlanish markazlaridan biri bo‘lgan, Ozarbayjonning boy ilmiy va madaniy salohiyati butun mintaqa uchun katta ahamiyatga ega edi. Akademik mustaqillik qo‘lga kiritilgach, Ozarbayjon lotin grafikasiga asoslangan alifboga rasman o‘tgan ilk turkiy davlatlardan biri bo‘lganini eslatib o‘tdi.

 2024 yil 11 sentyabrda Xalqaro turkiy akademiya va Turk lingvistik jamiyati tashkilotchiligida bo‘lib o‘tgan Turkiy dunyoning umumiy alifbosi bo‘yicha Komissiyaning uchinchi majlisida tomonlar 34 harfdan iborat umumiy turkiy alifboni qabul qilish haqida kelishuvga erishganini qayd etdi. 

Konferensiyada taqdim etilgan ma’ruzalar turkologiyaning yanada rivojlanishiga, ilmiy aloqalarning mustahkamlanishiga xizmat qilishiga va olingan natijalar ham mamlakat ichida, ham xalqaro miqyosda tinchlik va birodarlikni mustahkamlashga hissa qo‘shishiga ishonch bildirdi.

So‘ng Yunus Emre Instituti prezidenti, professor Abdurrahman Aliy so‘zga chiqib, Birinchi turkologiya qurultoyini umumiy boy o‘tmish va qadimiy merosga ega turkiy xalqlar madaniy integratsiyasidagi muhim voqea deb atadi. U o‘sha paytda Qurultoy davomida ilgari surilgan ko‘plab g‘oyalar bugungi sharoitda muvaffaqiyatli amalga oshirilayotganini bildirdi.

Turkiy tilni xalqaro miqyosda yoyish, umumiy madaniy merosni saqlash va ilmiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash bugungi kunda ustuvor yo‘nalishlardan biri ekanini qayd etdi. U Yunus Emre Instituti turkologiyani shunchaki fan sohalaridan biri sifatida emas, balki tarixiy meros, madaniyatlarning o‘zaro ta’siri, diplomatik yondashuv, til va ta’lim siyosatini qamrab oluvchi ko‘p qirrali va strategik yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqishini bildirdi. Olim shuni ta’kidladi: umumiy maqsadlar atrofida birlashgan turkologlar jamiyati xalqaro darajada yanada kuchli va ta’sirli pozitsiyani shakllantira oladi.

So‘ngra Birinchi turkologiya qurultoyiga bag‘ishlangan film namoyish etildi.

Panel majlislarda Turkiya, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Turkmaniston va boshqa mamlakatlardan kelgan tilshunoslar, tarixchilar, etnograf, filolog va madaniyatshunoslar turkologiyaning dolzarb muammolariga turli ilmiy maktablarning yondashuvlarini taqdim etdilar.

Zebo NAMOZOVA