Глобаллашув жараёнининг маънавиятга таъсири

Ҳозирги кунда глобаллашув ҳамда бу жараён хусусида ко'плаб та'риф берилмоқда. Глобаллашув атамаси дастлаб ХХ асрнинг 80-йиллари бошларида иқтисодий соҳада содир бо'лган о'згаришларни юзага келтирган омил сифатида америкалик олим Т. Левиттнинг 1983-йилдаги "Гарвард бизнес ревю" журналида э'лон қилинган мақоласида қо'лланилган эди.

Аслида, глобаллашув ХХ асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб турли даражада ва ко'ринишларда мавжуд бо'лган ва ҳозирги давримизга келиб бу жараённинг авж олиши ро'й бермоқда. Бунинг айрим жиҳатлари мамлакатимиз учун ижобий бо'лса, айримлари салбий та'сир этади. Бу айниқса, ма'навиятга етарлича зарар келтиради.

Албатта, бу жараёнлардан ко'з юмиб бо'лмайди. Муаммонинг қай даражадалигидан қат'ий назар унинг олдини олиш, бунга қарши курашиш чораларини излаш бизнинг олдимизда турган вазифадир.

Шу хусусда Юртбошимиз шундай фикр билдирган: “Кимдир уни юксак технологиялар замони деса, кимдир тафаккур асри, яна биров ялпи ахборотлашув даври сифатида изоҳламоқда. Албатта, бу фикрларнинг барчасида ҳам ма'лум ма'нода ҳақиқат, рационал маг'из бор. Чунки, уларнинг ҳар бири о'зида бугунги серқирра ва ранг-баранг ҳаётнинг қайсидир белги аломатини акс эттириши табиий. Аммо ко'пчиликнинг онгида бу давр глобаллашув даври тариқасида таассурот уйг'отмоқда”

Дарҳақиқат, глобаллашув жараёни ҳозирда ҳаётимизга тобора тез ва чуқур кириб келмоқда. Глобаллашув жараёнидан икки хил мақсадда – эзгулик ва ёвузлик ё'лида фойдаланиш мумкин. Эзгулик ё'лидаги ҳаракатлар давлатни ва жамиятни ривожлантиришга хизмат қиладиган бо'лса, ёвузликни мақсад қилган тараққиёт маҳсули эса бунинг тамомила аксидир.

Глобаллашув жараёнида таҳдидлар масаласига то'хталадиган бо'лсак, у барча соҳаларда бо'лгани каби ма'навиятга ҳам о'з та'сирини о'тказмоқда.

Аввало, глобаллашув – бу ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий жараёндир. Шунингдек, халқларнинг маданиятига кучли та'сир этувчи ҳодиса сифатида о'рганилади. У дунёда иқтисодий интеграциянинг ижобий омили ва миллий иқтисодиётнинг натижали о'згаришга ко'макчи сифатида қабул қилинган.

Аммо, дунёда ахборот алма­ши­нувининг о'сиши билан у маданият, илм-фан соҳасига ҳам кириб келди. Натижада миллат маданиятига та'сир этувчи ма'навий таҳдидлар инсоният олдига янги муаммоларни келтириб чиқаради. Четдан кириб келаётган, мамлакатимиз фуқаролари, айниқса, ёшлар онгини индивидуализм, эгоцентризм г'оялари билан заҳарловчи ушбу ма'навий-мафкуравий таҳдидларга қарши туришимиз зарур. Бебаҳо бойлигимиз миллий ма'навиятимиз ва қадриятларимизга ҳурмат руҳини шакллантирган ҳолда ма'навий таҳдидларни олдини олишга эришишимиз мумкин. Ма'навият ҳақида гап кетганда, шуни алоҳида та'кидлаш лозимки, у энг аввало, миллатни, миллий маданиятни, миллий турмуш тарзини муҳофаза қилади. Шундай экан глобаллашув жараёнида мамлакат миллий маданиятига раҳна солувчи ма'навий-мафкуравий таҳдидларни олдини олишда инсонларни юксак ма'навиятли бо'лиши муҳим омил ҳисобланади. Бунинг учун жамиятда ма'навий-мафкуравий ишларни замон талаблари асосида ташкил этиш зарур. Я'ни, биринчидан, мамлакат келажаги бо'лмиш ёшларни турли мафкуравий таҳдидлардан ҳимоя қилиш; иккинчидан, манавий таҳдидларни айнан нимага қаратилганлигини ҳар томонлама англаб етиш; учинчидан, атрофимизда юз бераётган воқеа-ҳодисаларга бефарқ бо'лмасдан, даҳлдорлик ҳиссини ошириш.

Бугунги кунда инсон ма'навиятига қарши ё'налтирилган, бир қарашда арзимас бо'либ туюладиган кичкина хабар ҳам ахборот оламидаги глобаллашув шиддатидан куч олиб, ко'зга ко'ринмайдиган лекин зарарини ҳеч нарса билан о'лчаб бо'лмайдиган зиён етказиши мумкин. Жумладан, ма'навий таҳдидларнинг бир ко'риниши бо'лган "оммавий маданият" ниқобидаги тазйиқларнинг ёшлар онгига та'сири мамлакат тараққиёти учун хавф солади. Айниқса, вояга етмаган болаларнинг турли интернет клубларида о'тиришлари ва порнографик сайтларга киришлари, мобил телефонлардан ното'г'ри фойдаланиб, беҳаё филм ва суратлар олиб юришлари, буларнинг барчаси инсон ма'навий камолотига улкан зарар келтиради. Бугунги кунда жамиятимизда кечаётган бундай жараёнларда э'тиборли бо'лиш, ёшларни то'г'ри ё'лга бошлаш лозим. Бунда: